EOQ ปริมาณสั่งซื้อที่ประหยัดที่สุด ลดต้นทุนการสั่งและการเก็บสต็อก

เจ้าของธุรกิจหลายคนเคยเจอคำถามนี้ ควรสั่งของเข้าร้านทีละเท่าไรดี สั่งทีละน้อยก็ต้องสั่งบ่อย เสียค่าขนส่งและค่าดำเนินการทุกครั้ง แต่ถ้าสั่งทีละเยอะ ก็ต้องเสียค่าเช่าโกดัง ค่าดูแล และที่สำคัญคือเงินสดจมอยู่ในกองสินค้า EOQ หรือ Economic Order Quantity คือสูตรที่ช่วยตอบคำถามนี้ด้วยตัวเลขที่ชัดเจน ไม่ต้องเดาอีกต่อไป

EOQ คืออะไร และทำไม SME ต้องรู้

EOQ คือปริมาณการสั่งซื้อต่อครั้งที่ทำให้ต้นทุนรวมต่ำที่สุด โดยต้นทุนรวมในที่นี้แบ่งเป็นสองก้อนที่ขัดแย้งกัน ก้อนแรกคือต้นทุนการสั่ง เช่น ค่าขนส่ง ค่าเอกสาร ค่าโทรประสานงาน ยิ่งสั่งบ่อยยิ่งจ่ายเยอะ ก้อนที่สองคือต้นทุนการเก็บ เช่น ค่าเช่าที่ ค่าไฟ ค่าเสื่อม ค่าของหมดอายุ ยิ่งเก็บเยอะยิ่งจ่ายเยอะ EOQ คือจุดตรงกลางที่สมดุลที่สุด

สมมติร้านอะไหล่แห่งหนึ่งขายลูกปืนรุ่นยอดนิยม ปีหนึ่งขายได้ 3,600 ชิ้น ดังนั้น D เท่ากับ 3,600 ทุกครั้งที่สั่งของจากซัพพลายเออร์ มีค่าขนส่งและค่าดำเนินการรวม 200 บาท ดังนั้น S เท่ากับ 200 บาท ส่วนต้นทุนการเก็บลูกปืนหนึ่งชิ้นต่อปี รวมค่าที่และค่าเสื่อม อยู่ที่ 4 บาท ดังนั้น H เท่ากับ 4 บาท

แทนค่าในสูตร EOQ เท่ากับรากที่สองของ สองคูณ 3,600 คูณ 200 หารด้วย 4 ได้เท่ากับรากที่สองของ 360,000 ซึ่งเท่ากับ 600 ชิ้น แปลว่าร้านควรสั่งลูกปืนทีละ 600 ชิ้น และเมื่อขายปีละ 3,600 ชิ้น ก็จะสั่งทั้งหมด 6 ครั้งต่อปี หรือประมาณทุกสองเดือน นี่คือจุดที่ต้นทุนค่าสั่งและค่าเก็บรวมกันแล้วต่ำที่สุด

เช็กลิสต์ก่อนใช้ EOQ จริง

• รวบรวมยอดขายจริงย้อนหลังอย่างน้อยหนึ่งปี เพื่อหาค่า D ที่แม่นยำ
• คำนวณค่าสั่งต่อครั้งให้ครบ ทั้งค่าขนส่ง ค่าเอกสาร และเวลาคนทำงาน
• ประเมินต้นทุนการเก็บจริง รวมค่าเช่าที่ ค่าไฟ ค่าประกัน และค่าของเสื่อม
• ทบทวน EOQ ใหม่อย่างน้อยปีละครั้ง เพราะดีมานด์และต้นทุนเปลี่ยนได้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ใช้ตัวเลขดีมานด์ที่เดาเอา ทำให้ผลลัพธ์เพี้ยนตั้งแต่ต้น
• ลืมรวมต้นทุนแฝง เช่น ค่าเวลาพนักงานหรือค่าของหมดอายุ
• ยึดตัวเลข EOQ แบบตายตัว ไม่ปรับตามส่วนลดหรือฤดูกาล
• คำนวณครั้งเดียวแล้วไม่ทบทวนอีกเลยเมื่อสถานการณ์เปลี่ยน

EOQ เป็นเครื่องมือง่าย ๆ ที่ช่วยให้คุณตัดสินใจเรื่องสต็อกด้วยตัวเลข ไม่ใช่ความรู้สึก ลองเริ่มจากสินค้าขายดีไม่กี่ตัวก่อน แล้วค่อยขยายไปทั้งร้าน หากธุรกิจของคุณเริ่มมีสินค้าหลากหลายจนคำนวณมือไม่ไหว ทีม Whale Task ในเชียงใหม่ช่วยออกแบบระบบจัดการสต็อกที่คำนวณ EOQ ให้อัตโนมัติได้ เพื่อให้คุณโฟกัสกับการขายมากกว่าการนับของ