BOM คืออะไร

BOM (รายการวัตถุดิบ)

คำตอบสั้น ๆ

BOM (Bill of Materials) คือรายการวัตถุดิบและส่วนประกอบทั้งหมดที่ใช้ผลิตสินค้าหนึ่งหน่วย พร้อมปริมาณต่อหน่วยของแต่ละรายการ เป็นสูตรการผลิตที่ระบบใช้คำนวณต้นทุนต่อชิ้น ตัดสต๊อกวัตถุดิบเมื่อผลิต และวางแผนสั่งซื้อ BOM ที่ตรงกับการผลิตจริงคือรากฐานของตัวเลขทุกตัวในโรงงาน BOM ที่คลาดเคลื่อนทำให้ทุกตัวเลขที่ตามมาผิดทั้งแถว

ทำไมBOMจึงสำคัญกับธุรกิจไทย

โรงงานที่บอกว่าระบบคำนวณต้นทุนไม่ตรง เกือบทั้งหมดมีปัญหาที่ BOM ไม่ใช่ที่ระบบ สูตรในระบบบอกใช้วัตถุดิบหนึ่งกิโล แต่หน้างานใช้จริงหนึ่งกิโลสอง เพราะเผื่อของเสียที่ไม่เคยถูกบันทึกเข้าสูตร ส่วนต่างนี้สะสมเป็นสต๊อกที่หายไม่มีสาเหตุและต้นทุนที่ต่ำกว่าจริงทุกชิ้นที่ขาย การไล่ BOM ให้ตรงกับหน้างานหนึ่งครั้ง จึงมักคืนเงินมากกว่าการเปลี่ยนระบบทั้งระบบ

ข้อเท็จจริงที่ควรรู้

  • BOM คือสูตรการผลิตต่อหนึ่งหน่วย ใช้คำนวณต้นทุน ตัดสต๊อก และวางแผนซื้อ
  • BOM ควรรวมอัตราของเสียปกติของแต่ละวัตถุดิบ มิฉะนั้นต้นทุนจะต่ำกว่าจริงเสมอ
  • สต๊อกวัตถุดิบที่หายไม่มีสาเหตุ มักคือส่วนต่างระหว่าง BOM กับการใช้จริงที่สะสม
  • สินค้าที่มีหลายสูตรตามล็อตหรือฤดู ต้องมี BOM หลายเวอร์ชันพร้อมวันที่มีผล

คำถามที่พบบ่อย

จะรู้ได้อย่างไรว่า BOM ตรงกับการผลิตจริงแค่ไหน

ทดสอบด้วยการชั่งจริงหนึ่งรอบผลิต คือเบิกวัตถุดิบตามสูตรพอดี แล้วดูว่าผลิตครบตามจำนวนที่สูตรบอกไหม หรือกลับกัน ผลิตจำนวนที่กำหนดแล้วชั่งวัตถุดิบที่ใช้จริงเทียบสูตร ส่วนต่างที่พบคืออัตราของเสียจริงที่ควรถูกใส่กลับเข้าสูตร ทำแบบนี้กับสินค้าขายดีสิบตัวแรกก่อน เพราะความคลาดเคลื่อนของตัวที่ผลิตเยอะที่สุดคือเงินก้อนใหญ่ที่สุด

ธุรกิจอาหารและงานฝีมือที่สูตรไม่นิ่ง ใช้ BOM ได้ไหม

ได้ โดยยอมรับว่า BOM คือค่ามาตรฐานไม่ใช่ค่าตายตัว แล้วบริหารส่วนต่าง ระบบที่ดีให้บันทึกการใช้จริงต่อรอบผลิตเทียบกับสูตร ส่วนต่างที่สม่ำเสมอแปลว่าถึงเวลาแก้สูตร ส่วนต่างที่แกว่งแปลว่ากระบวนการยังไม่นิ่งซึ่งเป็นข้อมูลที่มีค่ากว่าตัวสูตรอีก งานตามสั่งที่แต่ละชิ้นไม่เหมือนกันใช้ BOM ต่อออเดอร์แทน BOM ต่อสินค้า ซึ่งคือการคิดต้นทุนต่อชิ้นก่อนรับงานนั่นเอง

บริการที่เกี่ยวข้อง

ระบบสำหรับโรงงานและการผลิต

คำที่เกี่ยวข้อง

OEE (ประสิทธิผลโดยรวมของเครื่องจักร)
ตัวชี้วัดที่รวมความพร้อมใช้ ความเร็ว และคุณภาพของเครื่องจักรไว้ในตัวเดียว บอกว่าเครื่องผลิตได้เต็มศักยภาพแค่ไหน
MRP (การวางแผนความต้องการวัสดุ)
ระบบคำนวณว่าต้องสั่งวัตถุดิบชนิดใด จำนวนเท่าไร และเมื่อไร เพื่อให้ผลิตได้ทันโดยไม่สต๊อกเกินจำเป็น
Safety Stock (สต๊อกสำรอง)
ปริมาณสินค้าสำรองที่เก็บไว้กันของขาดเมื่อความต้องการพุ่งหรือของส่งล่าช้า ช่วยให้ขายและผลิตได้ต่อเนื่อง
Reorder Point (จุดสั่งซื้อใหม่)
ระดับสต๊อกที่เมื่อลดลงถึงจุดนี้ต้องสั่งของเพิ่มทันที เพื่อให้ของมาถึงก่อนที่จะหมด
Inventory Turnover (อัตราหมุนเวียนสินค้าคงคลัง)
ตัวเลขบอกว่าสินค้าในสต๊อกขายและเติมใหม่กี่รอบต่อปี ยิ่งสูงยิ่งแสดงว่าขายดีและเงินไม่จมในสต๊อก
BOQ (บัญชีแสดงปริมาณงาน)
เอกสารแจกแจงรายการ ปริมาณ และราคาของงานหรือวัสดุในโครงการ มักใช้ในงานก่อสร้างเพื่อประเมินราคา

อ่านต่อเรื่อง BOM

โมดูลการผลิตใน ERP: BOM, MRP และต้นทุนต่อล็อต ที่เปลี่ยนโรงงานจากเดาเป็นรู้

หัวใจของ ERP สำหรับโรงงานคือโมดูลการผลิต ที่เปลี่ยนคำถามอย่างรับออเดอร์นี้ได้ไหม ต้องสั่งวัตถุดิบเท่าไร และล็อตนี้กำไรจริงเท่าไร จากการเดาของหัวหน้าฝ่าย เป็นตัวเลขที่ระบบคำนวณให้ บทความนี้อธิบาย BOM, MRP และการคิดต้นทุนต่อล็อต แบบที่เจ้าของโรงงานเข้าใจได้

วางแผนการผลิตยังไงไม่ให้ของขาดส่งหรือผลิตเกิน

ของขาดก็เสียลูกค้า ผลิตเกินก็จมเงินในสต็อก คู่มือนี้สอนวางแผนการผลิตแบบพื้นฐานสำหรับ SME ให้พอดีกับความต้องการจริง

Software Supply Chain: ระบบของคุณประกอบจากโค้ดของคนอื่นมากกว่าที่คิด

ซอฟต์แวร์ทุกตัววันนี้ประกอบจากชิ้นส่วนโอเพนซอร์สนับร้อยที่ทีมไม่ได้เขียนเอง ช่องโหว่ในชิ้นส่วนเดียวจึงกระทบระบบทั้งโลกพร้อมกัน การรู้ว่าระบบของเรามีชิ้นส่วนอะไรบ้าง หรือ SBOM คือจุดเริ่มของการป้องกัน

ระบบจัดการโรงงานผลิตเฟอร์นิเจอร์ สูตรการผลิต ต้นทุน และงานสั่งทำ

โรงงานเฟอร์นิเจอร์ต้องคุมสูตรการผลิต ต้นทุนวัตถุดิบ และงานสั่งทำที่ไม่เหมือนกัน คู่มือนี้ช่วยให้คุณวางระบบให้ผลิตได้แม่นและมีกำไร