ต้นทุนต่อเที่ยววิ่งคิดยังไงให้ครบ: สูตรที่ทำให้รู้ว่าเที่ยวไหนกำไร เที่ยวไหนวิ่งฟรี และขากลับเปล่าแพงแค่ไหน

เราเคยเขียนเรื่องการจัดการรถและเส้นทางไว้แล้ว — ลดน้ำมัน จัดรอบ ส่งให้ตรงเวลา แต่มีคำถามที่มาก่อนหน้านั้นและธุรกิจรถจำนวนมากตอบไม่ได้: เที่ยวที่เพิ่งวิ่งจบไปเมื่อเช้า กำไรหรือขาดทุนกี่บาท ราคาต่อเที่ยวของวงการมักถูกตั้งด้วยสองแรง — ราคาที่เจ้าอื่นคิด กับความรู้สึกว่าน่าจะพอ — และทั้งสองแรงไม่มีตัวไหนรู้จักต้นทุนจริงของรถคันนั้นเลย ผลคืออาการที่เจ้าของรถหลายรายคุ้นดี: วิ่งทั้งเดือน รถไม่เคยว่าง แต่พอถึงงวดค่างวดรถกับค่าซ่อมใหญ่ เงินที่ควรเหลือกลับไม่เหลือ เพราะมีบางเส้นทาง บางลูกค้า ที่วิ่งขาดทุนปนอยู่โดยไม่มีใครชี้ได้ว่าเที่ยวไหน ความจริงที่ต้องยอมรับก่อนคือ ต้นทุนต่อเที่ยวไม่ใช่แค่ค่าน้ำมันกับค่าแรงคนขับ สองก้อนนั้นแค่ก้อนที่มองเห็น ก้อนที่ฆ่าธุรกิจรถคือก้อนที่มาช้า: ยาง เบรก ค่าซ่อมใหญ่ และมูลค่ารถที่หายไปทุกกิโลเมตร

แทนตัวเลขให้เห็นของจริง รถหกล้อคันหนึ่งวิ่งงานประจำเชียงใหม่–ลำปาง ไปกลับราว 200 กม. ค่าน้ำมันตกกิโลเมตรละ 4.5 บาท ค่าเสื่อม: รถ 1.5 ล้าน คาดใช้ 600,000 กม. ขายต่อได้ 300,000 = 2 บาทต่อ กม. ซ่อมบำรุงเฉลี่ยจากประวัติจริงอีก 1.5 บาทต่อ กม. รวมต้นทุนวิ่ง 8 บาทต่อ กม. คูณ 200 กม. = 1,600 บาท บวกค่าแรงคนขับเที่ยวละ 700 ต้นทุนคงที่เดือนละ 15,000 หารเฉลี่ย 50 เที่ยว = 300 รวมต้นทุนต่อเที่ยวราว 2,600 บาท — ทีนี้ถ้างานนี้รับอยู่เที่ยวละ 2,800 กำไรจริงคือ 200 บาทต่อเที่ยว ไม่ใช่พันกว่าบาทอย่างที่รู้สึกตอนหักแค่ค่าน้ำมันกับคนขับ และประเด็นที่เจ็บกว่านั้นคือขากลับ: ถ้ารถกลับเปล่า ต้นทุน 200 กม. นั้นถูกจ่ายเต็มโดยไม่มีรายได้สักบาท เที่ยวเปล่าขากลับจึงไม่ใช่เรื่องเสียดาย มันคือครึ่งหนึ่งของโครงสร้างต้นทุนทั้งเส้นทาง งานขากลับราคาถูก (backhaul) ที่ครอบแค่ต้นทุนวิ่งก็ยังดีกว่าลมเสมอ — และการจะรับงานแบบนั้นได้ทันเวลา ต้องรู้ต้นทุนต่อ กม. ของตัวเองแม่นพอที่จะตอบราคาได้ในนาทีเดียว

จากสูตรครั้งเดียว สู่ระบบที่ตอบทุกเที่ยว

สูตรนี้คำนวณมือได้หนึ่งครั้งเพื่อเปิดตา แต่มูลค่าจริงเกิดเมื่อมันทำงานทุกเที่ยวโดยอัตโนมัติ: บันทึกทุกเที่ยว (เส้นทาง กม. งานของลูกค้าราย ไหน ราคา) บันทึกน้ำมันทุกครั้งที่เติมผูกกับทะเบียนรถ และบันทึกค่าซ่อมทุกใบผูกกับคัน เท่านี้รายงานที่ธุรกิจรถไม่เคยมีก็เกิดเอง: กำไรจริงต่อเที่ยว ต่อเส้นทาง ต่อลูกค้า และต่อรถแต่ละคัน — คันไหนอัตรากินน้ำมันเริ่มผิดปกติ (สัญญาณซ่อมล่วงหน้า) ลูกค้ารายไหนที่ยอดวิ่งเยอะแต่กำไรติดลบมาตลอด และเส้นทางไหนควรขึ้นราคาหรือหางานขากลับเพิ่ม การตัดสินใจที่เคยเถียงกันด้วยความรู้สึก — รับงานนี้ดีไหม ขึ้นราคาได้ไหม ซื้อรถเพิ่มคุ้มไหม — กลายเป็นการเปิดตารางเดียวแล้วเห็นตรงกัน หลักเดียวกับที่เราเขียนไว้ทั้งซีรีส์: ธุรกิจไม่ได้ต้องการตัวเลขมากขึ้น มันต้องการตัวเลขที่ถูกบันทึก ณ ที่ที่มันเกิด แล้วให้ระบบประกอบเป็นคำตอบเอง