ลังละ 12 ชิ้น แต่สต๊อกไม่เคยตรง — ศาสตร์ของหน่วยนับที่ตัดสินความแม่นของทั้งระบบ

ถามเจ้าของธุรกิจว่าสินค้าตัวนี้เหลือเท่าไร แล้วฟังคำตอบดี ๆ จะได้ยินหน่วยปนกันเสมอ เหลือสามลังกับอีกสิบชิ้น หรือประมาณครึ่งถัง คำตอบแบบนี้ไม่ใช่ความสะเพร่า แต่สะท้อนความจริงว่าสินค้าตัวเดียวกันมีชีวิตอยู่ในหลายหน่วยพร้อมกัน ซื้อจากซัพพลายเออร์เป็นลัง เก็บบนชั้นเป็นชิ้น ขายหน้าร้านเป็นชิ้นแต่ขายส่งเป็นแพ็คหก และถ้าเป็นวัตถุดิบก็อาจถูกใช้เป็นกรัมในสูตรการผลิต ระบบที่บันทึกทุกอย่างด้วยหน่วยเดียวโดยไม่มีตัวแปลงที่ออกแบบดี จะสร้างสต๊อกผีขึ้นเงียบ ๆ ทุกวัน จากการที่คนหน้างานต้องคูณหารในหัวทุกครั้งที่รับของ ขายของ และเบิกของ และการคูณหารในหัววันละร้อยครั้งไม่มีทางถูกทุกครั้ง

หน่วยฐานหนึ่งเดียว และตัวแปลงที่ประกาศไว้กับตัวสินค้า

หลักการที่ระบบมืออาชีพใช้มีข้อเดียวแต่เคร่งครัด สินค้าแต่ละตัวมีหน่วยฐานหนึ่งเดียวที่สต๊อกถูกเก็บจริงในหน่วยนั้นเสมอ ส่วนหน่วยอื่นทั้งหมดเป็นเพียงหน้ากากที่มีตัวแปลงประกาศไว้ชัดเจน หนึ่งลังเท่ากับสิบสองชิ้น หนึ่งแพ็คเท่ากับหกชิ้น เมื่อรับของเข้าเป็นลัง ระบบแปลงเป็นชิ้นให้เองทันที เมื่อขายเป็นแพ็ค ระบบตัดสต๊อกเป็นชิ้นให้เอง คนหน้างานทำงานในหน่วยที่ถนัดหน้างานของตัวเอง คลังเห็นลัง หน้าร้านเห็นชิ้น ฝ่ายขายส่งเห็นแพ็ค แต่เบื้องหลังมีความจริงชุดเดียว ประโยชน์ที่ตามมาโดยไม่ต้องขอคือราคาต่อหน่วยที่เทียบได้จริง เมื่อซัพพลายเออร์สองเจ้าเสนอราคามาคนละหน่วย เจ้าหนึ่งเป็นลังเจ้าหนึ่งเป็นโหล ระบบที่มีหน่วยฐานจะเทียบราคาต่อชิ้นให้เห็นทันทีว่าเจ้าไหนถูกจริง ซึ่งเป็นการเปรียบเทียบที่ทำผิดกันมากที่สุดในการจัดซื้อ

ความซับซ้อนจริงเริ่มเมื่อตัวแปลงไม่ใช่เลขกลม ธุรกิจอาหารซื้อหมูเป็นกิโลกรัมแต่ขายเป็นจาน โรงงานซื้อเหล็กเป็นเส้นหกเมตรแต่ใช้เป็นท่อนตามแบบ ร้านผ้าซื้อเป็นม้วนแต่ขายเป็นเมตรและเหลือเศษท้ายม้วนที่ขายไม่ได้ กรณีเหล่านี้ต้องการแนวคิดเพิ่มอีกหนึ่งชั้นคือ yield หรืออัตราผลได้ หมูหนึ่งกิโลกรัมไม่ได้กลายเป็นเนื้อพร้อมขายหนึ่งกิโลกรัม การตั้งตัวแปลงโดยไม่หัก yield ทำให้ต้นทุนต่อจานต่ำกว่าจริงและสต๊อกวัตถุดิบเกินจริงเสมอ ระบบที่ดีให้บันทึกอัตราผลได้ตามจริงของแต่ละธุรกิจ และสำหรับสินค้าน้ำหนักไม่แน่นอนอย่างของสด ระบบต้องรองรับการรับของด้วยน้ำหนักจริงที่ชั่งได้หน้างาน ไม่ใช่น้ำหนักมาตรฐานบนกระดาษ ธุรกิจที่สต๊อกไม่เคยตรงและหาสาเหตุไม่เจอ ควรไล่ดูสามจุดนี้ก่อนโทษพนักงานเสมอ ตัวแปลงผิด yield ไม่ถูกหัก และน้ำหนักจริงที่ไม่ตรงกับน้ำหนักที่คีย์

• หนึ่งสินค้า หนึ่งหน่วยฐาน สต๊อกจริงเก็บในหน่วยนั้นเสมอ หน่วยอื่นเป็นแค่หน้ากากที่มีตัวแปลงประกาศชัด
• บาร์โค้ดควรแยกตามชั้นหน่วย ลังมีบาร์โค้ดของลัง ชิ้นมีของชิ้น ยิงลังแล้วระบบบวกสิบสองชิ้นเอง ไม่ใช่ให้คนเลือกหน่วยเอง
• ของที่หน่วยไม่ลงตัวต้องมี yield และการรับตามน้ำหนักจริง มิฉะนั้นต้นทุนและสต๊อกจะเพี้ยนอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่สุ่ม

Whale Task ออกแบบโครงสร้างหน่วยนับเป็นงานแรก ๆ ของทุกระบบสต๊อกและ ERP ที่เราวาง เพราะเรารู้ว่าความแม่นของทั้งระบบตั้งอยู่บนชั้นนี้ ถ้าสต๊อกของคุณนับเท่าไรก็ไม่ตรงจนทีมเริ่มโทษกันเอง ปรึกษาเราได้ฟรี บ่อยครั้งการไล่โครงสร้างหน่วยนับหนึ่งรอบ ก็เจอต้นตอที่ตามหากันมาเป็นปี